Stanisław Lem

Patron V edycji Małopolskiego Konkursu Recytatorskiego „Spotkanie ze słowem pięknym i prawdziwym"

Książką można czytelnikowi głowę, owszem, przemeblować o tyle, o ile jakieś meble już w niej przed lekturą stały.

S. Lem

Zapraszamy do zapoznania się z informacjami na temat życia i twórczości Stanisława Lema, którego 20. rocznica śmierci przypada w 2026 roku. Przygotowaliśmy dla Państwa propozycje literatury ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej oraz wykaz materiałów pomocniczych dostępnych w Internecie. Zapraszamy!

Bibliografia podmiotowa PBW (wybór):

• Astronauci / Stanisław Lem. - Wyd. 8. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1972.
• Bajki robotów / Stanisław Lem ; [il. Daniel Mróz]. - Warszawa : Agora, 2008.
• Biblioteka XXI wieku / Stanisław Lem. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1986.
• Boli tylko, gdy się śmieję... : listy i rozmowy / Stanisław Lem, Ewa Lipska, Tomasz Lem. - Wydanie pierwsze, dodruk. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2019.
• Cyberiada / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski ; rysunki Daniel Mróz. - Wydanie drugie w tej edycji. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2025.
• Człowiek z Marsa / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2022.
• Diabeł i arcydzieło : teksty przełomowe / Stanisław Lem ; wybór Wojciech Zemek ; posłowie Jerzy Jastrzębski. - Wydanie pierwsze. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2018.
• Dzienniki gwiazdowe / Stanisław Lem. - Warszawa : Agora, 2008.
• Eden / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2021.
• Fiasko / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2021.
• Golem XIV / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2021.
• Katar / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2021.
• Listy : 1956-1978 / Stanisław Lem, Sławomir Mrożek ; [tł. z jęz. ang. Tomasz Lem ; tł. z jęz. fr. Renata Niziołek ; opieka red. Barbara Górska]. - Wyd. 1, dodr. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2011.
• Niezwyciężony / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2015.
• Ogród ciemności i inne opowiadania / Stanisław Lem ; wybór Tomasz Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Wydanie pierwsze. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2017.
• Okamgnienie / Stanisław Lem. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2023.
• Opowiadania wybrane przez czytelników / Stanisław Lem ; posłowie i konsultacja Jerzy Jarzębski ; rysunki Autora. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2021.
• Opowieści o pilocie Pirxie / Stanisław Lem ; posł. Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2005.
• Pamiętnik znaleziony w wannie i inne utwory / Stanisław Lem ; wstęp i opracowanie Paweł Majewski. - Wydanie pierwsze. - Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2022.
• Solaris / Stanisław Lem ; [posł. Jerzy Jarzębski]. - Warszawa : "Agora", 2008.
• Świat Lema / [Stanisław Lem] ; projekt graficzny Marta Ignerska. - Wydanie pierwsze. - Warszawa : Muchomor, 2021.
• Szpital Przemienienia / Stanisław Lem ; posłowie Jerzy Jarzębski. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2021.

Bibliografia przedmiotowa PBW (wybór):

• Adam Ferency czyta "Kongres futurologiczny" Stanisława Lema [Audiobook] / [zesp. red. Ariadna Machowska. - Warszawa : "Agora" : "Bellona", cop. 2008.
• Awantury na tle powszechnego ciążenia / Tomasz Lem. - Kraków : Wydaw. Literackie, 2009.
• Boli tylko, gdy się śmieję... : listy i rozmowy / Stanisław Lem, Ewa Lipska, Tomasz Lem. - Wydanie pierwsze, dodruk. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2019.
• Fantastyka Lema : droga do "Fiaska" / Piotr Krywak. - Kraków : Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994.
• Lem : życie nie z tej ziemi / Wojciech Orliński. - Wołowiec : Wydawnictwo Czarne ; Warszawa : Wydawnictwo Agora, 2017.
• O poznaniu w twórczości Stanisława Lema / Maciej Płaza ; Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej. - Wrocław : Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2006.
• Rozmowy ze Stanisławem Lemem / Stanisław Bereś. - Kraków : Wydaw. Literackie, 1987.
• Stanisław Lem : fantastyka naukowa i fikcje nauki / pod redakcją Doroty Heck. - Wydanie I. - Warszawa : Narodowe Centrum Kultury, 2021.
• Świat Lema / [Stanisław Lem] ; projekt graficzny Marta Ignerska. - Wydanie pierwsze. - Warszawa : Muchomor, 2021.
• Świat na krawędzi : ze Stanisławem Lemem rozmawia Tomasz Fiałkowski / [Stanisław Lem] ; rozm. Tomasz Fiałkowski. - Kraków : Wydaw. Literackie, 2000.
• Zagłada i gwiazdy : przeszłość w prozie Stanisława Lema / Agnieszka Gajewska. - Poznań : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2016.

Materiały pomocnicze dostępne w Internecie (wybór):

• Biografia, zdjęcia, książki - serwis poświęcony twórczości Stanisława Lema
• Stanisław Lem życie i twórczość – portal historyczny Dzieje.pl
• Stanisław Lem – Archiwum Główne Akt Dawnych
• Stanisław Lem – biografia, ciekawostki. Narodowe Centrum Kultury
• Podróż do... granic możliwości – Stanisław Lem „Cyberiada" – scenariusz zajęć do szkół ponadpodstawowych Zintegrowana Platforma Edukacyjna
• 13 przepowiedni Lema, które się sprawdziły – portal Culture.pl
• Alfabet Stanisława Lema – portal Culture.pl

Biografia:

Stanisław Lem – pisarz, eseista, filozof, futurolog oraz krytyk literacki. Jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem. Został wyróżniony wieloma wysokimi odznaczeniami państwowymi i kulturalnymi, między innymi Orderem Orła Białego i medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis". Urodził się 12 września 1921 we Lwowie, zmarł 27 marca 2006 w Krakowie.

Pochodził z zamożnej rodziny, był jedynym synem Sabiny z d. Wollner i laryngologa Samuela Lehma. Od 1932 był uczniem II Państwowego Gimnazjum im. Karola Szajnochy we Lwowie. Następnie uczęszczał do liceum, którego ukończenie zbiegło się z początkiem okupacji sowieckiej. Pragnął studiować na politechnice i zostać uczonym, jednak nie został przyjęty z powodu "burżuazyjnego pochodzenia". W 1940 rozpoczął studia na wydziale lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego. Gdy skończył pierwszy rok studiów, do Lwowa wkroczyli Niemcy, którzy zamknęli uczelnie, co spowodowało przerwanie studiów. W pierwszych dniach okupacji Lem został schwytany na ulicy w łapance i wraz z innymi skierowany do oczyszczania więzienia na Brygidkach, gdzie cudem uniknął śmierci. Następnie pracował jako mechanik i spawacz w niemieckiej firmie Rohstofferfassung, zajmującej się odzyskiwaniem surowców. W latach 1941-1942 współpracował z polskim ruchem oporu, przekazując wykradzioną podczas pozyskiwania złomu amunicję i materiały wybuchowe.

Po zakończeniu wojny, w lipcu 1945, w ramach akcji repatriacyjnej, wskutek której rodzina Lemów utraciła cały majątek, został wraz z rodzicami przesiedlony do Krakowa. Na Uniwersytecie Jagiellońskim podjął przerwane studia medyczne. Przełomem w jego życiu było spotkanie doktora Mieczysława Choynowskiego i posada asystenta w założonym przez niego Konwersatorium Naukoznawczym. Lektura dzieł z logiki, metodologii nauk, psychologii, historii nauk przyrodniczych oraz wielu innych dziedzin okazała się niezwykle przydatna dla rozwijającego się pisarza science-fiction. Stanisław Lem pisał już w czasie studiów. Pierwszymi utworami Lema, które publikował jako student medycyny, były opowiadania o tematyce wojennej, okupacyjnej oraz zawierające elementy fantastyki naukowej – drukowane w latach 1946-1948 na łamach „Kuźnicy", „Żołnierza Polskiego", „Odry". Lem starał się wesprzeć skromny budżet rodzinny, w 1946 r. ukazała się drukowana w odcinkach
w „Nowym Świecie Przygód" nowela fantastycznonaukowa „Człowiek z Marsa", napisana przez autora jeszcze podczas okupacji. W latach 1946-1948 Lem publikował również wiersze w „Tygodniku Powszechnym". Najlepsze z nich zostały potem przedrukowane w 1975 r. w książce „Wysoki Zamek. Wiersze młodzieńcze". W 1950 r. za namową prezesa Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik" stworzył swoją pierwszą powieść SF „Astronauci", która ukazała się drukiem rok później i stała się bestsellerem, a sam Lem został przyjęty do Związku Literatów Polskich. Kolejne lata przyniosły sukcesy w życiu osobistym i zawodowym – w 1954 r. ożenił się z Barbarą Leśniak, w 1968 r. doczekał się syna Tomasza. Pisał i wydawał kolejne dzieła, zaczął zyskiwać uznanie na całym świecie. W 1980 rozważano jego kandydaturę do Literackiej Nagrody Nobla, ale ostatecznie nagrodę otrzymał Czesław Miłosz.

Lem pisał swoje utwory wyłącznie na maszynie do pisania. Pracę rozpoczynał codziennie około czwartej nad ranem. Dużo czasu pisarzowi zajmowała obfita korespondencja z całego świata. W kontaktach bezpośrednich Stanisław Lem okazywał się być człowiekiem pogodnym, dowcipnym i czarującym, co zaskakiwało osoby znające go wyłącznie poprzez jego twórczość. Lubił żartować z otaczającej go rzeczywistości i ludzi, aczkolwiek niekoniecznie z samego siebie. Był amatorem słodyczy, zwłaszcza marcepanu i chałwy, z których nie chciał zrezygnować nawet wtedy, kiedy zachorował w podeszłym wieku na cukrzycę. Ponadto był pasjonatem motoryzacji, ulubioną lekturą Lema była Trylogia Sienkiewicza a filmem – „Gwiezdne wojny" czy „Star Trek".
Był zapalonym narciarzem – każdej zimy wyjeżdżał do Zakopanego i razem z żoną uprawiał narciarstwo na stoku Kasprowego Wierchu. Z powodu uczulenia na pyłki traw i wywołany tym katar sienny, w czerwcu bywał również częstym gościem stolicy Podhala, gdyż w Tatrach pylenie traw następowało później niż w Krakowie. Pisarz zatrzymywał się w tym czasie w Domu Literatów „Astoria" i tam powstały najsłynniejsze jego dzieła. Jego dorobek literacki obejmuje m.in. powieści i opowiadania fantastycznonaukowe, detektywistyczne i powieść autobiograficzną, eseje futurologiczno-filozoficzne, publicystykę literacką, felietony, wiersze, listy.

Zmarł 27 marca 2006 r., a urna z jego prochami została złożona na cmentarzu Salwatorskim.

Twórczość (wybrane utwory)

Wybrane utwory literackie:

• „Bajki robotów"
• „Biblioteka XXI wieku"
• „Cyberiada"
• „Doskonała próżnia"
• „Dzienniki gwiazdowe"
• „Eden"
• „Fantastyka i futurologia"
• „Fiasko"
• „Filozofia przypadku"
• „Głos Pana"
• „Kongres futurologiczny"
• „Niezwyciężony"
• „Okamgnienie"
• „Opowieści o pilocie Pirxie"
• „Pamiętnik znaleziony w wannie"
• „Pokój na Ziemi"
• „Powrót z gwiazd"
• „Prowokacja"
• „Solaris"
• „Szpital Przemienienia"
• „Śledztwo"
• „Wielkość urojona"
• „Wizja lokalna"
• „Wysoki Zamek"