ŚWIĘTY MIKOŁAJ nosi miano najbardziej „zapracowanego” świętego. Jest patronem wszystkich osób ubogich i potrzebujących, a także panien na wydaniu, piekarzy, marynarzy, żeglarzy, kupców, uczniów i… więźniów. Najbardziej jednak kojarzony jest z okresem przedświątecznym, kiedy to, co roku 6 grudnia, odwiedza dzieci w wielu krajach świata, podrzucając im niepostrzeżenie długo wyczekiwane drobne prezenty i słodkości.
Urodził się w mieście Mira (obecnie: Demre w Turcji) ok. 270 roku w zamożnej i bardzo pobożnej rodzinie. Po przedwczesnej śmierci obojga rodziców stał się jedynym dziedzicem pokaźnego majątku, którym chętnie i bez rozgłosu dzielił się z potrzebującymi. Wybrał służbę Bogu, zostając kapłanem, a następnie - w bardzo młodym wieku - biskupem Miry. Zasłynął wieloma cudami, czynionymi zarówno za życia, jak i po śmierci.
Święty Mikołaj z Bari, obraz autorstwa Gregoria de Ferrari
Źródło: Wikimedia Commons
Z biskupem Mikołajem związanych jest wiele legend i przypowieści, które przyczyniły się do jego ogromnej popularności. Według jednej z nich, w tajemnicy przekazał aż trzy worki złota ubogiemu szlachcicowi, który nie miał posagu dla swoich córek. To wydarzenie stało się symbolem jego hojności i początkiem zwyczaju obdarowywania prezentami. Zmarł, jak podaje tradycja, 6 grudnia 343 roku. Głównym ośrodkiem jego kultu, a także miejscem przechowywania jego relikwii, jest włoska wyspa Bari. Święty Mikołaj jest czczony zarówno w obrządku katolickim, jak i prawosławnym - o czym świadczą liczne kościoły pod jego wezwaniem.
W Polsce zwyczaj obdarowywania najmłodszych był już znany w połowie XVIII wieku. Początkowo polegał na podkładaniu dzieciom drobnych upominków i słodyczy pod poduszkę w wigilię świętego, czyli 5 grudnia. Te mniej grzeczne, dodatkowo dostawały symboliczną rózgę ku przestrodze i refleksji. Później zaczął odwiedzać dzieci w domach ,,prawdziwy” święty Mikołaj, ubrany w strój biskupi - mitrę i kapę z pastorałem w ręku.
Współczesny, całkowicie nowy wizerunek Mikołaja, odzianego w kubrak z szerokim pasem i charakterystyczną czerwoną czapką z puszystym, białym pomponem, powszechnie utożsamiany jest z koncernem Coca-Coli i grafikiem Haddonem Sunblomem, który w 1930 roku stworzył tę postać na potrzeby kampanii reklamowej, jak się jednak okazuje – wcale nie jako pierwszy…
Tak naprawdę, to Thomas Nast, amerykański imigrant z Bawarii, rysownik i karykaturzysta, dużo wcześniej, bo podczas wojny secesyjnej, był pierwotnym pomysłodawcą wizerunku świętego Mikołaja, jako pulchnego staruszka z białymi bokobrodami, szablą u boku i fajką w dłoni, dźwigającego w przepastnym plecaku świąteczne prezenty dla dzieci żołnierzy walczących na froncie. To prace Nasta były podstawą dla późniejszych, bardziej rozpoznawalnych wersji Mikołaja, które zostały spopularyzowane globalnie przez kampanie reklamowe, w tym po wielu latach m.in. przez Coca-Colę.
Merry Old Santa Claus obraz autorstwa Thomasa Nasta
Źródło: Wikimedia Commons
A dzisiaj? W zaprzęgu z reniferów, w otoczeniu elfów, w rytmach świątecznej muzyki i dzwonków sań, Mikołaj jest postacią niesłychanie atrakcyjną marketingowo i obecną w przestrzeni reklamowej na całym świecie jako niekwestionowany, komercyjny symbol Świąt Bożego Narodzenia. Stałym miejscem jego pobytu jest, pełna atrakcji dla dzieci, wioska Rovaniemi, na kole podbiegunowym w fińskiej Laponii.
„Współczesny” Święty Mikołaj
Źródło: Wikimedia Commons
Książki
- Cholewińska-Szkolik Aniela i in., Idą święta: zwyczaje, symbole, opowieści, Zielona Sowa, Warszawa 2022.
- Koźlak Marta, Zagubiony Mikołaj, Wydawnictwo Skrzat, Kraków 2023.
- Piotrowska Eliza, Święty Mikołaj z Miry, Wydawnictwo Święty Wojciech, Kraków 2018.
- Potyra Anna, Zuzia i list do Świętego Mikołaja, Wydawnictwo Skrzat, Kraków 2023.
- Ślizowska Monika, Śnieżne baśnie Świętego Mikołaja: Dziadek do orzechów, Wydawnictwo Skrzat, Kraków 2023.
- Ślizowska Monika, Śnieżne baśnie z kufra Świętego Mikołaja, Księgarnia Wydawnictwo Skrzat Stanisław Porębski, Kraków 2018.
Artykuły z czasopism
- Boszczyk Sylwia, Mikołaj w potrzebie, Świetlica w Szkole 2023, nr 6, s. 16-17.
- Bukowińska Agnieszka, W oczekiwaniu na mikołajkowe niespodzianki, czyli kilka sprawdzonych sposobów na nietypowe mikołajki w przedszkolu, Wychowanie w Przedszkolu 2018, nr 8, s. 44-51.
- Bukowińska Agnieszka, W szkole Mikołajów, czyli kilka słów o tym, jak łatwo i przyjemnie stworzyć scenariusz o tematyce świątecznej, Wychowanie w Przedszkolu 2020, nr 8, s. 29-34.
- Sobczyńska Ewa, Magiczne guziki: scenariusz apelu mikołajkowego, Biblioteka w Szkole 2023, nr 11, s. 42-43.
- Witwicka Katarzyna, Świąteczne problemy Mikołaja : scenariusz inscenizacji bibliotecznej lub szkolnej, Poradnik Bibliotekarza 2011, nr 12, s. 36-39.
