Antoni Słonimski

Patron roku 2025
Patron Małopolskiego Konkursu Recytatorskiego „Spotkanie ze słowem pięknym i prawdziwym”

„Gdy nie wiem, co robić, to na wszelki wypadek wolę zachować się
przyzwoicie.”

Antoni Słonimski

Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z informacjami na temat życia i twórczości Antoniego Słonimskiego, którego 130. rocznica urodzin przypada 15 listopada. Przygotowaliśmy dla Państwa propozycje literatury ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej oraz pomocnicze materiały edukacyjne dostępne w Internecie. Zapraszamy!

Bibliografia podmiotowa ze zbiorów PBW w wyborze:

1. 138 wierszy / Antoni Słonimski. - Wyd. 3. - Warszawa : PIW, 1984.
2. Alfabet wspomnień / Antoni Słonimski. - Warszawa : PIW, 1975.
3. Artykuły pierwszej potrzeby : notatki i uwagi 1951-1958 / Antoni Słonimski. - Warszawa : PIW, 1959.
4. Ciekawość : felietony 1973-1976 / Antoni Słonimski. - [Wyd. 2]. - Warszawa : "Czytelnik", 1988.
5. Gwałt na Melpomenie / Antoni Słonimski. - Warszawa : Wydaw. Artystyczne i Filmowe, 1982.
6. Kroniki tygodniowe 1927-1939 / Antoni Słonimski ; wyboru dokonał, wstępem i przypisami opatrzył Władysław Kopaliński. - Warszawa : PIW, 1956.
7. Liryki / Antoni Słonimski. - Warszawa : PIW, 1958.
8. Literatura na emigracji : antologia "Nowej Polski" / pod red. Antoniego Słonimskiego. - Łódź : "Poligrafika", 1946.
9. Młodość górna, wiek klęski, wiek męski : poezje / Antoni Słonimski. - Warszawa : PIW, 1965.
10. Poezje wybrane / Antoni Słonimski ; wybór i wstęp Roman Loth. - Warszawa : LSW, [1990].
11. Szopka polityczna / pióra Marjana Hemara, Jana Lechonia, Juljana Tuwima, Antoniego Słonimskiego. - Warszawa : skł. gł. Administracja "Cyrulika Warszawskiego", 1930.
12. W oparach absurdu / Antoni Słonimski, Julian Tuwim ; [oprac. graf. Zenon Januszewski]. - Wyd. 2 rozsz. - Warszawa : Wydaw. Artystyczne i Filmowe, 1975.
13. Wiek klęski : wiersze z lat 1939-1945 / Antoni Słonimski. - Warszawa ; Kraków : J. Mortkowicz, 1945.
14. Załatwione odmownie : felietony, konfrontacje, polemiki i fraszki / Antoni Słonimski. - Wyd. 2. - Warszawa : PIW, 1963.

Bibliografia przedmiotowa ze zbiorów PBW w wyborze:

1. Liryki Słonimskiego 1918-1935 / Alina Kowalczykowa ; Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. - Warszawa : PIW, 1967.
2. Rogaty warszawiak / Adolf Rudnicki. - Kraków : Wydaw. Literackie, 1981.
3. Słonimski : heretyk na ambonie / Joanna Kuciel-Frydryszak. - Wydanie pierwsze w tej edycji. - Warszawa : Marginesy, 2024.
4. Słonimski / Alina Kowalczykowa. - Warszawa : Agencja Autorska i Zjednoczenie Księgarstwa, 1973.
5. Wspomnienia warszawskie / Antoni Słonimski. - [Wyd. 2]. - Warszawa : "Czytelnik", 1987.

Materiały pomocnicze dostępne w Internecie w wyborze.

Życie i twórczość:

1. Antoni Słonimski - Biblioteka Narodowa.
2. Antoni Słonimski - Dzieje.pl.
3. Antoni Słonimski - Culture.pl.
4. Antoni Słonimski - biografia, wiersze, twórczość - Portal Poezja.org
5. Antonim Słonimski - biogram, twórczość - Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku. Polski Słownik Biobibliograficzny.

Artykuły, podcasty, audiobooki:

1. Antoni Słonimski, Julian Tuwim, W oparach absurdu - Culture.pl
2. W beczce przez Niagarę, czyli o felietonistyce Antoniego Słonimskiego, czyli o felietonistyce Antoniego Słonimskiego - Portal Polskiego Radia.
3. W oparach absurdu; Antoni Słonimski, Julian Tuwim; Antoni Słonimski, Julian Tuwim - Tadeusz Górny rozmawia z prof. Jerzym Bralczykiem o książce "W oparach absurdu". Kanał YouTube.
4. Antoni Słonimski - Serwis VOD Filmoteki Narodowej Ninateka - „Finezje literackie” cykl audycji Polskiego Radia.

Scenariusze lekcji:

1. Alarm - interpretacja wiersza - Portal Poezja.org
2. Wojna i pejzaż pamięci - scenariusz lekcji dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zintegrowana Platforma Edukacyjna.

Biografia

Antoni Słonimski - polski poeta, satyryk, publicysta, dramatopisarz, prozaik, krytyk teatralny, felietonista, tłumacz, założyciel kabaretu „Pod Picadorem” (1918 r.) i grupy literackiej „Skamander” (1919 r.). Urodzony 15 listopada 1895 w Warszawie, zmarł 4 lipca 1976 roku. Słonimski studiował rysunek i malarstwo w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych. W latach 1913-1919 współpracował z tygodnikiem satyrycznym „Sowizdrzał”, początkowo jako rysownik i autor podpisów pod karykaturami, potem - felietonista i recenzent. Publikował również na łamach „Kuriera Polskiego” (1920-1923). Używał pseudonimu „Pro-rok”. Debiutował Wierszem o poecie (1913 r.), jednak za właściwy początek drogi poetyckiej uważał trzy sonety - Leonardo, Botticelli, Michał Anioł - opublikowane w „Kurierze Warszawskim” w 1918 roku. 20 listopada 1918 roku Słonimski zainaugurował, wraz z Lechoniem i Tuwimem, działalność kabaretu literackiego „Pod Picadorem”. Artyści - zgodnie z programem „wyjścia poezji na ulicę” - czytali w kawiarni swoje wiersze, których za opłatą mógł posłuchać każdy zainteresowany. „Picadorczycy”, do których dołączyli Iwaszkiewicz i Wierzyński, stworzyli grupę poetycką Skamander, skupioną wokół miesięcznika o tym samym tytule.

Słonimski od 1920 roku regularnie współpracował z kabaretami. Publikował w tygodniku satyrycznym „Cyrulik Warszawski” (1926-1934), był współtwórcą szopek politycznych. W latach 1920-1925 przygotowywał wraz z Tuwimem primaaprilisowe dodatki do „Kuriera Polskiego”. Jako wielbiciel absurdu opracował m.in. pierwszy alfabetyczny spis liczb od 1 do 100 oraz takiż spis miesięcy. Skamandryci stali się filarem „Wiadomości Literackich”, najważniejszego pisma kulturalnego dwudziestolecia międzywojennego. Słonimski publikował w nim reportaże (m.in. z podróży do Brazylii i Rosji), recenzje teatralne (słynne ze względu na błyskotliwość i cięty dowcip), żartobliwe omówienia grafomańskich tomików (Książki najgorsze). Przede wszystkim jednak był autorem stałego felietonu „Kronika tygodniowa”.

Po wybuchu II wojny światowej Słonimski z żoną Janiną przedostali się do Rumunii, a stamtąd do Paryża. W wydawanych emigracyjnych „Wiadomościach Polskich” ukazał się najbardziej znany (choć przez samego autora oceniany dość nisko) wiersz Słonimskiego Alarm. Dotarł on do kraju drogą radiową, a wydrukowany w konspiracyjnym piśmie „Polska Żyje”, stał się symbolem walczącej Warszawy. W 1940 roku, po upadku Francji, Słonimski wraz z żoną przeniósł się do Londynu. Aktywnie uczestniczył w życiu artystycznym, był wiceprezesem polskiej sekcji Pen Clubu. Z jego ramienia Słonimski występował do władz ZSRR o uwolnienie z łagrów polskich pisarzy i apelował do aliantów o pomoc dla powstańczej Warszawy. Po zakończeniu wojny Słonimscy pozostali w Anglii. Poeta otrzymał posadę kierownika międzynarodowej sekcji literatury i teatru UNESCO. Następnie sprawował funkcję dyrektora Instytutu Kultury Polskiej w Londynie.

W 1951 roku wraz z żoną wrócił do Warszawy. W 1956, kiedy to został wybrany prezesem Związku Literatów Polskich, a w Polsce nastąpiły zmiany polityczne, Słonimski wykorzystywał swoją pozycję do walki o prawa materialne twórców i bronił wolności słowa. W latach powojennych publikował m.in. w czasopismach „Świat”, „Szpilki” i „Polityka”. Jednak, gdy zredagował, podpisał i zaniósł do premiera Cyrankiewicza „List 34” (1964 r.) - głośny protest środowisk intelektualnych przeciw cenzurze i „ograniczeniu papieru na druk książek”, spotkały go represje władz PRL. Ówczesne władze wydały wobec niego zakaz druku i wyjazdów zagranicznych. Po wydarzeniach Marca 1968 r. pisarz padł ofiarą antysemickiej nagonki, a jego nazwisko kompletnie zniknęło ze środków masowego przekazu. Poeta został objęty przez władze komunistyczne tzw. „zapisem”, co wiązało się z zakazem publicznego wymieniania nazwiska Słonimski. W trudnej sytuacji w jakiej się znalazł, otrzymał pracę w „Tygodniku Powszechnym”, gdzie publikował felietony.

Antoni Słonimski zmarł 4 lipca 1976 roku w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym. Został pochowany obok żony na cmentarzu w Laskach pod Warszawą. Po jego śmierci władze wydały dyrektywę dotyczącą limitu i treści nekrologów poety.

Dorobek literacki Antoniego Słonimskiego stanowi poezja, felietony, powieści, komedie, m.in.:

• Sonety, (1918)
• Harmonia. Wieniec sonetów, (1919)
• Czarna wiosna, (1919)
• Parada, (1920 )
• Murzyn warszawski, (1928)
• Szopka polityczna (1930)
• O dzieciach, warjatach i grafomanach, (1927)
• Moje walki nad Bzdurą, (1932)
• Alarm, (1940)
• Wiek klęski, (1945)
• W oparach absurdu, (1958)