Stefan Żeromski

Patron roku 2025
Patron Małopolskiego Konkursu Recytatorskiego „Spotkanie ze słowem pięknym i prawdziwym”

„Nauka jest jak niezmierne morze.
Im więcej jej pijesz, tym bardziej jesteś spragniony”

Stefan Żeromski, Syzyfowe prace

Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z informacjami na temat życia i twórczości Stefana Żeromskiego, którego 100. rocznica śmierci przypada 20 listopada. Przygotowaliśmy dla Państwa propozycje literatury ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej oraz pomocnicze materiały edukacyjne dostępne w Internecie. Zapraszamy!

Bibliografia podmiotowa ze zbiorów PBW w wyborze:

1. Bicze z piasku : szkice publicystyczne / Stefan Żeromski. - Kraków : ABC, 1981.
2. Duma o hetmanie i inne utwory epickie / Stefan Żeromski ; pod red. Zbigniewa Golińskiego ; Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. - Warszawa : "Czytelnik", 1987.
3. Dzieje grzechu. T. 1-2 / Stefan Żeromski ; [oprac. tekstu Stanisław Pigoń]. - Wyd. 9. - Szczecin : Glob, 1985.
4. Dzienniki : (wybór) / Stefan Żeromski ; oprac. Jerzy Kądziela. - Wrocław : Ossolineum, 1980.
5. Ludzie bezdomni / Stefan Żeromski ; opracowały Anna Popławska, Honorata Liszka ; [ilustracje: Jolanta Adamus Ludwikowska]. - Wydanie III poprawione. - Kraków : Greg, 2018.
6. Międzymorze / Stefan Żeromski. - Warszawa ; Kraków : Wydawnictwo J. Mortkowicza, nakł. T-wa Wydawniczego w Warszawie, 1924.
7. Opowiadania / Stefan Żeromski ; oprac. Zdzisław Jerzy Adamczyk. - Warszawa : "Czytelnik", 1981.
8. Przedwiośnie / Stefan Żeromski. - Warszawa : Świat Książki , 2024.
9. Rozdziobią nas kruki, wrony... / Stefan Żeromski ; opracowanie Anna Popławska, Maria Zagnińska. - Kraków : Greg, 2019.
10. Siłaczka ; Doktor Piotr / Stefan Żeromski ; wstęp Jan Zygmunt Jakubowski. - Warszawa : "Czytelnik", 1965.
11. Syzyfowe prace / Stefan Żeromski. - Kraków : "Znak", 1996.
12. Wiatr od morza / Stefan Żeromski. - Kraków ; Warszawa : Wydawnictwo J. Mortkowicza ; Warszawa : Towarzystwo Wydawnicze, 1922.

Bibliografia przedmiotowa ze zbiorów PBW w wyborze:

1. Lata szkolne : opowieść o Stefanie Żeromskim / Adolf Sowiński. - Wyd. 2. - Warszawa : PIW, 1956.
2. Legenda Żeromskiego : recepcja twórczości pisarza w latach 1892-1926 / Stanisław Eile. - Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1965.
3. Listy do Stefana Żeromskiego / Oktawia Żeromska ; oprac., wstępem i przypisami opatrzył Zdzisław Jerzy Adamczyk. - Łódź : Wydawnictwo Łódzkie, 1972.
4. Młodość Stefana Żeromskiego / Jerzy Kądziela. - Wyd. 2. - Warszawa : PIW, 1979.
5. O Prusie i Żeromskim / Henryk Markiewicz. - Kraków : Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, 1995.
6. Ostatnia róża : opowieść o Żeromskim na wybrzeżu / Monika Warneńska. - Wyd. 2. - Gdynia : Wydaw. Morskie, 1966.
7. Rossica Stefana Żeromskiego : wybrane konteksty i dyskursy / Andrzej Baranow. - Białystok : Temida 2 : przy współpracy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu w Białymstoku, 2020.
8. Stefan Żeromski / Artur Hutnikiewicz. - Wyd. 8 popr. - Warszawa : "Wiedza Powszechna", 1991.
9. Stefana Żeromskiego tragedia pomyłek / Julian Brun ; [przedm. Jan Kurowicki ; słowo wstępne Leon Kruczkowski]. - [Wyd. 2]. - Warszawa : "Alma-Press" Studencka Oficyna Wydaw. ZSP, 1986.
10. Żeromski : powroty / pod redakcją Marii Jolanty Olszewskiej. - Wydanie I. - Warszawa : Narodowe Centrum Kultury, 2024.
11. Żeromski w niepodległej : szkice / Alina Kowalczykowa. - Warszawa : Instytut Badań Literackich PAN. Wydawnictwo : Fundacja Akademia Humanistyczna, 2013.

Materiały pomocnicze dostępne w Internecie w wyborze.

Życie i twórczość:

1. Stefan Żeromski - biografia. Muzeum Stefana Żeromskiego w Kielcach.
2. Stefan Żeromski - utwory. Muzeum Stefana Żeromskiego w Kielcach.
3. Życie i twórczość Stefana Żeromskiego - serwis informacyjny Culture.pl
4. Żeromski - Biblioteka Narodowa POLONA, kolekcja zawierająca rękopisy, pierwodruki i poszczególne wydania dzieł Stefana Żeromskiego (1864-1925), ale także rzadkie obiekty ikonograficzne związane z autorem.
5. Stefan Żeromski, Przedwiośnie - serwis informacyjny Culture.pl

Artykuły, podcasty, audiobooki, publikacje:

1. Stefan Żeromski - jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy - artykuły i podcasty Portalu Polskiego Radia.
2. Maria Olszewska: Żeromski był pisarzem znaczącym więcej niż Sienkiewicz - audycje i podcasty Portalu Jedynka Polskie Radio.
3. Wierna rzeka w interpretacji Zbigniewa Zapasiewicza w interpretacji Zbigniewa Zapasiewicza - Polskie Radio Dwójka cykl „Dwójka do słuchania”.
4. Przedwiośnie - audiobook Polskiego Radia, na kanale YouTube.
5. Syzyfowe prace - audiobook Polskiego Radia, na kanale YouTube.
6. Żeromski. Piękno i wolność - publikacja online, Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku.
7. Żeromski. Tradycja i eksperyment - publikacja online, Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku.

Scenariusze lekcji:

1. Przedwiośnie Stefana Żeromskiego Stefana Żeromskiego - scenariusz lekcji dla klas IV-VIII SP - Zintegrowana Platforma Edukacyjna.
2. Konfrontowanie marzeń z rzeczywistością w Przedwiośniu Stefana Żeromskiego - scenariusz lekcji dla klas IV-VIII SP - Zintegrowana Platforma Edukacyjna.
3. Obraz rewolucji w Przedwiośniu - o powieści politycznej Stefana Żeromskiego - scenariusz lekcji dla liceum ogólnokształcącego - Zintegrowana Platforma Edukacyjna.
4. Związki literatury z innymi sztukami - Ludzie bezdomni Stefana Żeromskiego - scenariusz lekcji dla klas IV-VIII SP - Zintegrowana Platforma Edukacyjna.
5. Brutalnie prawdziwa rzeczywistość - Rozdziobią nas kruki, wrony... Stefana Żeromskiego jako przykład naturalizmu w literaturze - scenariusz lekcji dla liceum ogólnokształcącego i technikum - Zintegrowana Platforma Edukacyjna.

Quizy:

1. Test wiedzy o Żeromskim - Quiz literacki.
2. Quiz wiedzy o latach szkolnych Żeromskiego - Muzeum Narodowe w Kielcach.
3. Jak dobrze znasz Przedwiośnie Stefana Żeromskiego? - Quiz wiedzy Strefa Edukacji.

Biografia

Stefan Żeromski - urodzony 14 października 1864 roku w Strawczynie, zmarł 20 listopada 1925 roku w Warszawie. Pisarz, społecznik, patriota, publicysta, dramaturg; pierwszy prezes polskiego PEN Clubu, prezydent Rzeczypospolitej Zakopiańskiej. Czterokrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Jeden z najwybitniejszych pisarzy polskich, Kawaler Orderu Orła Białego. Był znany również pod pseudonimami Maurycy Zych, Józef Katerla (panieńskie nazwisko matki) i Stefan Iksmoreż. Ze względu na zaangażowanie społeczne nazwany był „sumieniem polskiej literatury” lub „sumieniem narodu”.

Dzieciństwo spędził na kielecczyźnie w zaborze rosyjskim. Nauki pobierał w szkole podstawowej w Psarach, a następnie w gimnazjum w Kielcach. Wszystkie przedmioty wykładano wówczas w języku rosyjskim, nawet język polski. Szkolne doświadczenia Żeromski opisał później w swojej słynnej powieści Syzyfowe prace. W połowie lat 80. XIX w., jako gimnazjalista, Żeromski uczestniczył w spotkaniach tajnego kółka samokształceniowego, podczas których uczniowie pogłębiali wiedzę o historii Polski oraz rodzimej literaturze. Już w czasach szkolnych zaczął pisać Dzienniki. W 1892 roku wyjechał za granicę, do 1896 mieszkał w Rapperswilu, gdzie pracował jako bibliotekarz-muzealnik w Muzeum Narodowym Polskim.

Po powrocie do Polski, kontynuował pracę bibliotekarską w Bibliotece Ordynacji Zamoyskiej w Warszawie. Jednocześnie pisał, a jego utwory ukazywały się na łamach „Tygodnika Powszechnego”, „Głosu”, „Nowej Reformy”. Twórczości literackiej towarzyszyła także intensywna działalność społeczna. W Nałęczowie dom Żeromskich był ośrodkiem aktywności patriotycznej i edukacyjnej. Funkcjonowała w nim ochronka dla dzieci z ubogich rodzin i tajna szkoła polska wraz z biblioteką. Żeromski razem z grupą miejscowych inteligentów założył w Nałęczowie Uniwersytet Ludowy. Po wybuchu I wojny światowej przybył do Krakowa z zamiarem wstąpienia do Legionów i udania się na front, jednak próby te okazały się nieskuteczne. W czasie wojny przebywał w Zakopanem, gdzie działał w Narodowym Komitecie Zakopiańskim a następnie pełnił funkcję Prezydenta Rzeczpospolitej Zakopiańskiej.

Po odzyskaniu niepodległości brał aktywny udział w organizowaniu życia kulturalno-literackiego w Warszawie. Był prezesem Związku Zawodowego Pisarzy Polskich. Uczestniczył, wraz z Janem Kasprowiczem, w akcji plebiscytowej w regionie Powiśla, Warmii i Mazur celem przyłączenia tych terenów do Polski. Nad Morzem Bałtyckim zainicjował powstanie Towarzystwa Przyjaciół Pomorza. W 1920 roku w okresie wojny polsko-bolszewickiej, Żeromski zaciągnął się do wojska i został korespondentem wojennym w Wyszkowie. Tam powstał reportaż Na probostwie w Wyszkowie. W 1925 roku otrzymał po raz pierwszy przyznaną polską państwową nagrodę literacką za zbiór utworów o historii polskiego wybrzeża Wiatr od morza.

Pisarz zmarł 20 listopada 1925 roku, w wieku 61 lat na Zamku Królewskim w Warszawie, w mieszkaniu ofiarowanym mu przez prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego. Jego grób znajduje się na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.

Żeromski wychowany był w tradycji patriotyczno-romantycznej, co wpłynęło na jego twórczość literacką. Najważniejsze utwory to m.in.:

• Rozdziobią nas kruki, wrony (1895)
• Siłaczka (1895)
• Syzyfowe prace (1897)
• Ludzie bezdomni (1900)
• Popioły (1902)
• Echa leśne (1905)
• Dzieje grzechu (1908)
• Wierna rzeka (1912)
• Na probostwie w Wyszkowie (1920)
• Trylogia nadmorska - Wisła, Wiatr od morza, Międzymorze (1922)
• Przedwiośnie (1924)
• Dzienniki (1953-1956)