Słowa uczą, przykłady pociągają - czytelnictwo nauczycieli – pod takim tytułem w dniach 12-13 czerwca 2025 r. odbyło się IX Nowe Ogólnopolskie Forum Bibliotek Pedagogicznych zorganizowane przez Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką im. Hugona Kołłątaja w Krakowie.
Konferencję rozpoczęła dyrektor Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Anna Piotrowska, która powitała przybyłych gości. Jako pierwszy głos zabrał Dariusz Styrna, Dyrektor Departamentu Edukacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego. Dokonał on uroczystego otwarcia obrad, w którym podkreślił szczególną rolę bibliotek pedagogicznych jako placówek wspierających realizację kierunków polityki oświatowej państwa. Dyrektor D. Styrna wymienił również szereg działań podejmowanych przez różne instytucje województwa małopolskiego w ramach ogólnopolskich obchodów Tysiąclecia Korony Polskiej.
Konferencja zgromadziła uczestników z ponad 40 miejscowości i 15 województw. Podczas dwudniowych obrad uczestnicy zainspirowani słowami rzymskiego historyka Tytusa Liwiusza Verba docent, exempla trahunt zastanawiali się nad kulturą czytelniczą nauczycieli w kontekście współczesnych badań naukowych i własnych doświadczeń zawodowych.
Pierwszy dzień konferencji składał się z dwóch sesji. Pierwszą z nich moderowała dr hab. Krystyna Zabawa, prof. UIK z Instytutu Neofilologii Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, członek Rady Naukowej PBW Kraków.
Jako pierwsza głos zabrała dr Zośka Papużanka - pisarka i nauczycielka języka polskiego w VIII Prywatnym Akademickim Centrum Kształcenia w Krakowie, laureatka Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO, gość specjalny konferencji. W swoim wystąpieniu CZYTNIK, czyli jak namówić nauczycieli do czytania przedstawiła własne spostrzeżenia dotyczące postawionego problemu. Scharakteryzowała prowadzony przez siebie od siedmiu lat projekt otwartych spotkań czytelniczych o nazwie CZYTNIK, skupiający osoby zainteresowane omawianiem nowości wydawniczych. Pisarka odniosła się także bezpośrednio do czytelnictwa wśród własnej grupy zawodowej, upatrując kluczową motywację nauczycieli do czytania przede wszystkim w czynniku ambicjonalnym.
W roli gościa specjalnego wystąpiła także dr Zofia Zasacka z Biblioteki Narodowej. W referacie zatytułowanym W poszukiwaniu satysfakcji i ciekawości. Nauczyciele i uczniowie jako czytelnicy przedstawiła stan wiedzy dotyczący czytelnictwa nauczycieli w naszym kraju. W analizie zaprezentowanych wyników położyła nacisk na kwestię satysfakcji i ciekawości czytelniczej oraz na społeczny aspekt czytelnictwa, które ma bezpośrednie przełożenie na trendy wśród różnych grup odbiorców.
Dr Dagmara Kawoń-Noga reprezentująca Uniwersytet WSB Merito w Opolu oraz Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką w Opolu – Opolskie Centrum Edukacji przedstawiła referat Postawy czytelnicze nauczycieli - raport z badań, w którym zapoznała słuchaczy z wynikami własnych badań ilościowych przeprowadzonych w grupie ponad 200 nauczycieli w roku szkolnym 2022/2023. Referowane badania pokazują, że prywatne preferencje nauczycieli nie odbiegają zasadniczo od gustów przeciętnego czytelnika – pośród najczęściej wymienianych książek wskazywano klasykę, literaturę popularną, „literaturę środka”, a także poradniki i publikacje popularnonaukowe. Prelegentka zauważyła, że w obszarze lektur wykorzystywanych w życiu zawodowym, nauczyciele wymienili głównie pozycje z zakresu pedagogiki i psychologii, przy czym powtarzalnie wskazano jedynie około 30 tytułów.
Drugą sesję moderowała dr hab. Magdalena Wójcik, prof. UJ, dyrektor Instytutu Studiów Informacyjnych Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Rady Naukowej PBW Kraków.
Dr hab. Mariola Antczak, prof. UŁ z Katedry Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Łódzkiego w wystąpieniu Nie/czytający nauczyciele jako osoby nie/motywujące do czytania: analiza wyników badań dokonała przeglądu polskich i zagranicznych tekstów naukowych dotyczących czytelnictwa nauczycieli. Podkreśliła, że w Polsce prowadzi się znikomą ilość badań czytelniczych w tej grupie zawodowej, co powoduje brak wystarczającego materiału do analizy i skutkuje niedoszacowaniem zjawiska. Zdaniem Prelegentki, całkowicie odmienna sytuacja występuje za granicą, gdzie kwestia kultury czytelniczej nauczycieli podnoszona jest na bieżąco i wielokrotnie przez różnych badaczy i ekspertów.
W bezpośrednim nawiązaniu do wypowiedzi profesor M. Antczak, głos zabrała dr Monika Wachowicz z Katedry Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Łódzkiego, która w wystąpieniu Kultura czytelnicza nauczycieli w świetle literatury zagranicznej: stan badań (2015-2024) zaprezentowała konkretne dane liczbowe uzyskane na podstawie własnych poszukiwań prowadzonych w bazach Google Scholar oraz Web of Science. Efektem kwerendy było odnalezienie blisko tysiąca publikacji, z których 113 okazało się być relewantnymi rekordami o treści naukowej.
Kolejną prelegentką była dr hab. Krystyna Zabawa, prof. UIK reprezentująca Uniwersytet Ignatianum w Krakowie - Instytut Neofilologii, Katedrę Nauk o Literaturze oraz Uniwersytet Jagielloński - Wydział Polonistyki, Ośrodek Badań Literatury Dziecięcej i Młodzieżowej. W wystąpieniu "...zarazić swoim entuzjazmem uczniów" - nauczyciel, za którym chce się podążać (w literaturze i innych tekstach kultury) opowiedziała o reprezentatywnych postaciach nauczycieli z literatury pięknej i filmów fabularnych, którzy zarażali uczniów swoją pasją i mogą stanowić inspirację dla rzeczywistych edukatorów chcących przekazywać swoje zainteresowania młodemu pokoleniu czytelników.
Elżbieta Mieczkowska z Warmińsko-Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej im. Karola Wojtyły w Elblągu podzieliła się relacją z działalności WMBP w Elblągu na rzecz promocji czytelnictwa wśród Polaków poza granicami kraju. W wystąpieniu Działania Warmińsko-Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej im. Karola Wojtyły w Elblągu na rzecz promocji czytelnictwa wśród Polaków poza granicami kraju zapoznała słuchaczy ze szczegółami współpracy swojej instytucji z bibliotekami publicznymi na Litwie oraz w Ukrainie, opowiadając m.in. o projektach realizowanych wspólnie z administracją rejonu wileńskiego oraz z Ogólnoukraińskim Koordynacyjno-Metodycznym Centrum Nauczania Języka i Kultury Polskiej w Drohobyczu.
Jako ostatni wystąpił tego dnia Patryk Wesołowski, przedstawiciel partnera konferencji - firmy Signity Buisness Solutions prezentujący szereg najnowszych funkcjonalności i usprawnień programu PROLIB mogących zarówno ułatwić pracę bibliotekarzom, jak również użytkowanie systemu czytelnikom bibliotek korzystającym z oprogramowania tej firmy.
Pierwszy dzień obrad zwieńczyło zwiedzanie Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius dla podkreślenia historycznego dziedzictwa Krakowa, które organizatorzy Forum chcieli w sposób szczególny zaakcentować w roku obchodów 1000-lecia koronacji pierwszego króla Polski.
Drugi dzień obrad rozpoczęła sesja moderowana przez dr Agnieszkę Fludę-Krokos, dyrektor Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie, członka Rady Naukowej PBW Kraków.
Jako pierwszy wystąpił Paweł Marchel z Miejskiej Biblioteki Publicznej w Koronowie, który wygłosił referat Storytelling w promocji czytelnictwa. Wykorzystując jako przykład baśń o dziewczynce z zapałkami Hansa Christiana Andersena, zdradził tajniki sztuki dobrego opowiadania w oparciu o wiedzę przekazywaną przez Pawła Tkaczyka – eksperta od budowania marki, głównie poprzez grywalizację oraz storytelling.
Kolejny referat zatytułowany Projekt „Zaczytana Warmia”: wsparcie-współpraca-inspiracje przedstawiła Sylwia Sawicka z Warmińsko-Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej im. prof. Tadeusza Kotarbińskiego w Olsztynie. Poświęcony był on tytułowej inicjatywie oraz działalności WMBP w Olsztynie na rzecz lokalnej społeczności. Autorka opowiedziała o celach projektu, który zakładał budowanie przestrzeni do czytania oraz aktywizację nauczycieli jako pośredników doświadczenia lekturowego dzieci i młodzieży.
Wystąpienie Wspieranie czytelnictwa wśród młodych odbiorców na przykładzie PBP Książnicy Pedagogicznej im. A. Parczewskiego w Kaliszu - przegląd inicjatyw autorstwa Anny Lisieckiej i Aldony Zimnej z Publicznej Biblioteki Pedagogicznej Książnicy Pedagogicznej im. Alfonsa Parczewskiego w Kaliszu również dotyczyło działań podejmowanych w ramach współpracy biblioteki ze środowiskiem lokalnym. Przywołano w nim wiele przedsięwzięć i projektów („Krąg zaczytanych przedszkoli”, „W krainie baśni i gier planszowych”), spotkań autorskich, a także rozmaitych zajęć (m.in. w oparciu o metodę czytania wrażeniowego Małgorzaty Swędrowskiej lub promujących literaturę o wymowie pro-ekologicznej). Kaliska Książnica czynnie angażuje się w promocję lokalnej historii za sprawą współpracy z Kaliskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk wydającym m.in. serię książek „Kaliszanie”.
W prelekcji Czytanie to przygoda – jak Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu wspiera uczniów w rozbudzaniu pasji czytelniczych Beata Malentowicz skupiła się na korzyściach płynących z czytelnictwa, takich jak rozwój intelektualny i emocjonalny, ale i na walorach rozrywkowych. Przedstawiony obraz pozwolił scharakteryzować bibliotekę pedagogiczną jako miejsce niejednorodne, budzące ciekawość, pełne atrakcji czekających na odkrycie.
Ostatni referat pierwszej sesji Ogólnopolska Akcja Czytamy Muminki - sięgamy do książek naszego dzieciństwa przedstawiła Maja Wilczewska ze Szkoły Podstawowej nr 11 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Zespole Szkół Mistrzostwa Sportowego w Gorzowie Wielkopolskim, która przybliżyła kulisy inicjatywy pod tytułem „Czytamy Muminki” swojego autorstwa. W nawiązaniu do tematu konferencji Prelegentka wyraziła opinię, że akcje promujące czytelnictwo mają tym większe szanse powodzenia, im więcej pasjonatów zaangażuje się w ich realizację.
Drugą sesję moderowała dr Dagmara Kawoń-Noga z Uniwersytetu WSB Merito Filia w Opolu oraz Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu - Opolskiego Centrum Edukacji, członek Rady Naukowej PBW Kraków.
Ostatnia część tegorocznej konferencji rozpoczęła się od referatu Dlaczego warto czytać literaturę young adult? Poradnik dla nauczycieli bibliotekarzy Agnieszki Kownatki-Ruszkowskiej z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. KEN w Warszawie poświęconego prozie skierowanej do nastolatków i młodych dorosłych. Prelegentka wykazała, że bibliotekarze – a w szczególności ci będący jednocześnie nauczycielami – powinni bacznie przyglądać się „kasowym” książkom, które często pod bardzo atrakcyjną lub estetyczną okładką, potrafią skrywać niewłaściwe i pozbawione głębi treści. Zakończyła swoje wystąpienie szeregiem porad, które mogą pomóc w zidentyfikowaniu kontrowersyjnych publikacji i uchronić bibliotekarzy przed zakupem niewłaściwej literatury.
Barbara Szczepaniak, również reprezentująca Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką im. KEN w Warszawie, w wystąpieniu zatytułowanym Każdy dzień niesie swoje dary – czytanie Japonii zapoznała uczestników z wartościowymi książkami pochodzącymi z Kraju Wschodzącego Słońca.
Przedostatnia przemawiała Aleksandra Błażewicz ze Szkoły Podstawowej nr 91 w Krakowie. W wykładzie pod tytułem Biblioteka pełna energii – o rozwijaniu pasji do czytania wśród młodych sportowców. Organizacja inicjatyw czytelniczych w szkole podstawowej Prelegentka podzieliła się swoimi pomysłami, od zaangażowania szkoły w ogólnopolskie akcje czytelnicze poczynając, a kończąc na autorskich projektach o zasięgu szkolnym. Zwróciła uwagę na konieczność odpowiedniego przygotowania różnorodnej oferty edukacyjnej, możliwie jak najlepsze zabezpieczenie finansów na animację kulturalną oraz na znaczenie ścisłej współpracy z rodzicami i zapewnienie im wsparcia pedagogicznego – także przy pomocy literatury.
Konferencję zakończyło wystąpienie Iwony Jarosik pt. Jak budować relacje z uczniami i zachęcać do czytania. Autorka reprezentująca Szkołę Podstawową nr 2 im. Tadeusza Kościuszki w Wieliczce ukazała w nim obraz własnej biblioteki jako miejsca otwartego na młodego czytelnika i wsłuchanego głęboko w jego potrzeby. Prelegentka położyła akcent na budowanie bilateralnej relacji nauczyciela z uczniem przynoszącej obopólne korzyści – uczącej, bawiącej i pociągającej do aktywnego poszukiwania. Tym samym potwierdziła główne hasło konferencji: Verba docent, exempla trahunt!
Na zakończenie IX Nowego Ogólnopolskiego Forum Bibliotek Pedagogicznych dyrektor PBW w Krakowie Anna Piotrowska podziękowała wszystkim za udział i zaprosiła do Krakowa na przyszłoroczną konferencję. Wyrazy wdzięczności w imieniu wieloletnich uczestników przekazała organizatorom także dr Dagmara Kawoń-Noga.
Tegoroczna konferencja skupiła się szczególnie na drugim co do ważności podmiocie procesu nauczania – na nauczycielach. Podczas obrad podjęto próbę odpowiedzi na pytania, jak mogą oni swoim zachowaniem pobudzać podopiecznych do czytania. Referaty prelegentów nie tylko pokazały, że w wielu miejscach w Polsce pracują nauczyciele wychodzący naprzeciw młodzieży, ale także, że kochają oni swoją pracę i przekazują miłość do książek innym członkom szkolnych społeczności. Zaprezentowano wiele inspirujących pomysłów na aktywizację młodzieży w zakresie obcowania z literaturą piękną, które mogą być wykorzystane przez nauczycieli. Ważnym wnioskiem płynącym z całej konferencji jest sformułowanie potrzeby przeprowadzenia gruntownych badań dotyczących kultury czytelniczej nauczycieli w naszym kraju.
