W dniach 11-12 czerwca 2026 r. w Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie odbyło się jubileuszowe X Nowe Ogólnopolskie Forum Bibliotek Pedagogicznych. Tytuł tegorocznej edycji to:
Budujemy relacje, Biblioteka miejscem społecznym.
Uroczystość rozpoczęła Dyrektor Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Anna Piotrowska, która wygłosiła przemówienie, witając w nim liczne grono gości specjalnych, reprezentantów świata nauki, przedstawicieli urzędów, dyrektorów bibliotek, sponsorów oraz partnerów konferencji, a także prelegentów i pozostałych uczestników. Następnie Wicedyrektor Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie Monika Graczyk odczytała list gratulacyjny w imieniu dr Agnieszki Fludy-Krokos. Wyrazy uznania w imieniu swoim i władz Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego przekazały także dr hab. Mariola Antczak, prof. UŁ i dr Monika Wachowicz.
Dyrektor Departamentu Edukacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego Dariusz Styrna – przedstawiciel organu prowadzącego PBW w Krakowie – dokonał otwarcia konferencji. W swoim przemówieniu podziękował za długoletnią współpracę z biblioteką (również w kwestii organizacji Forum) oraz podkreślił wartość tej inicjatywy i wkład wszystkich bibliotek w podtrzymanie kultury i pielęgnację zdrowych relacji w społecznościach lokalnych. Przypomniał również, że rok 2026 w województwie małopolskim obchodzony jest jako Rok Rodziny.
W ramach pierwszej sesji obrad odbyły się wykłady gości specjalnych. Moderowała je dr Dagmara Kawoń-Noga reprezentująca Opolskie Centrum Edukacji – Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką w Opolu oraz Uniwersytet WSB Merito Filię w Opolu.
Tegoroczne Forum stanowi cenny przykład praktyki dialogu, w którym centralną osią refleksji – wbrew wszelkim kryzysom – pozostaje człowiek. Przedstawiciele środowisk akademickich, bibliotekarze i nauczyciele zabierający głos podczas konferencji podkreślili ten fakt bezwzględnie. Już w pierwszym wystąpieniu dr hab. Michał Rusinek, prof. UJ z Katedry Teorii Komunikacji Uniwersytetu Jagiellońskiego przekonywał, że dialog może rozwijać się jedynie w duchu wartości demokratycznych i przy poszanowaniu godności drugiego człowieka. Tym bowiem różni się retoryka od erystyki – tłumaczył – że ta pierwsza nie dąży do ustanowienia zwycięstwa nad współrozmówcą za wszelką cenę, lecz do wspólnego ustalenia faktów i przekonania o ich prawdziwości.
W podobnym tonie, chociaż w odniesieniu do innych zjawisk, swój wywód prowadziła Wanda Papugowa. Wypowiadając się z pozycji praktyka psychologii rozwojowej i mediatora, wyjaśniła słuchaczom, jak kontakty dziecka z rodzicami we wczesnym okresie życia oraz przedwczesny dostęp do technologii informacyjnych rzutują na późniejsze modele zachowań i relacje nawiązywane w dorosłości. Puentą wykładu były słowa ks. Józefa Tischnera o konieczności dostrzeżenia drugiego człowieka i o odpowiedzialności za spotkanie z nim – będące nota bene wyrazem szczególnego nurtu rozważań etycznych określanego filozofią dialogu.
Drugą sesję poprowadziła dr hab. Krystyna Zabawa, prof. UIK, kierownik Katedry Nauk o Literaturze Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie. Pierwszy spośród referatów wygłosiła dr hab. Mariola Antczak, prof. UŁ. Opowiedziała w nim o głębokiej transformacji jaką przeszła Biblioteka Miejska w Łodzi (BMŁ) pod wpływem strategii zarządzania wdrożonej przez jednego z dyrektorów, Pawła Brauna. Prelegentka przedstawiła zaistniałe zmiany architektoniczne, organizacyjne, PR-owe i technologiczne, które wpłynęły na funkcjonalność BMŁ oraz jej wizerunek w oczach Łodzian. Jak wynika z relacji – opartej na badaniach przeprowadzonych w 2021 roku przez pracowników Katedry Informatologii i Bibliologii UŁ – dzięki szeroko zakrojonej akcji rewitalizacyjnej, ogólnej restrukturyzacji i kampaniom informacyjnym, łódzka biblioteka w nowej odsłonie stała się prawdziwym centrum kulturalnym miasta.
W bezpośrednim nawiązaniu do wystąpienia poprzedniczki i w oparciu o stosowne źródła dr Monika Wachowicz dokonała analizy komunikacji BMŁ z czytelnikami, posługując się przykładami z mediów społecznościowych (Facebook, Instagram i YouTube) oraz strony internetowej biblioteki.
Pokrzepiających wniosków – w oparciu o dane zebrane podczas autorskich badań ilościowych – dostarczyła dr Agnieszka Łakomy-Chłosta z Instytutu Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Przybliżyła ona słuchaczom zagadnienia związane z organizacją bibliotecznego wolontariatu, a poza cennymi wiadomościami na ten temat, omówiła reprezentatywne przykłady pozwalające przypuszczać, że to właśnie dobrowolny czyn społeczny może być stabilnym budulcem zbiorowości zogniskowanej wokół biblioteki.
Lucyna Jaworska z Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie odniosła się do tematu konferencji w jeszcze inny sposób. Na przykładzie historii własnej biblioteki ukazała, jak kształtowały się relacje tej instytucji z partnerami krajowymi i zagranicznymi. Jako osoba odpowiedzialna za wymianę międzybiblioteczną, w sposób diachroniczny przedstawiła dane dotyczące współpracy z zewnętrznymi podmiotami od czasu założenia Biblioteki Towarzystwa Naukowego Krakowskiego w 1856 roku, poprzez przekształcenie jej w Bibliotekę Akademii Umiejętności w 1872, fuzję z Polską Akademią Nauk po 1918, działalność w okresie PRL oraz początków III Rzeczypospolitej, aż po czasy współczesne. Wykazała w ten sposób, że pewne relacje są zdolne przetrwać dziesiątki lat oraz niejedną katastrofę.
Referat dr Bogumiły Celer omawiał historię Wielkopolskiego Forum Bibliotekarzy. Prelegentka, wskazując na przykład innych inicjatyw, takich jak Forum Młodych Bibliotekarzy czy Nowe Ogólnopolskie Forum Bibliotek Pedagogiczny, wyraziła przekonanie, że konferencje są kluczowe dla dalszego rozwoju bibliotek, stając się przestrzenią do dialogu i integracji, wymiany dobrych praktyk i ustalania tożsamości zawodu bibliotekarza w dynamicznie zmieniającym się świecie.
Na zakończenie obrad pierwszego dnia głos zabrał Piotr Kołacz, przedstawiciel Empik Go będącego partnerem konferencji. Zaprezentował on ofertę grupy Empik, sposób działania mobilnej usługi Empik Go oraz jej najnowsze funkcjonalności, wśród których na uwagę zasługuje szereg opcji dla osób słabowidzących i dyslektyków.
Drugiego dnia pierwszą sesję moderowała dr Maria Miduch z Salezjańskiego Instytutu Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Pierwsze wystąpienie należało do Małgorzaty Lewandowskiej-Pyż z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy, która przedstawiła sposoby pracy z dziećmi i młodzieżą na rzecz budowania świadomości społecznej i empatii względem osób z niepełnosprawnościami.
Dzięki prezentacji Barbary Szczepaniak z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. KEN w Warszawie słuchacze mogli zobaczyć wiele przykładów dobrych praktyk. Wykazując działania w ramach pracy z czytelnikami, prelegentka dała świadectwo tego, że biblioteka jest nie tylko placówką oferującą dostęp do informacji, ale także przestrzenią kształtującą postawę obywatelską, wrażliwość społeczną i ogólnie pojęte człowieczeństwo.
Wystąpienie Aleksandry Błażewicz, nauczycielki bibliotekarki ze Szkoły Podstawowej nr 91 im. Janusza Kusocińskiego w Krakowie udowodniło, że szkolna biblioteka może być nie tylko miejscem nauki i zabawy, ale także bezpieczną przystanią, w której uczeń odnajduje wytchnienie po wielu godzinach wytężonej pracy umysłowej spędzonych w hałasie. Prelegentka przedstawiła realizowany przez siebie program edukacyjny na temat życzliwości, ukazując w ten sposób, że w budowaniu relacji międzyludzkich dobrostan psychiczny jest równie niezbędny, jak wysoka kultura osobista. Pokazała tym samym, że jednym z zadań, które biblioteka może realizować, jest wsparcie czytelników.
Ewa Kirsz reprezentująca Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką im. KEN w Warszawie odniosła się do aktualnych diagnoz rzeczywistości. Zwróciła uwagę na rosnący problem samotności w społeczeństwie i na wyraźne zaburzenia koncentracji wywołane powszechną mediatyzacją kultury, a w odwołaniu do wybranych mediów zaapelowała do bibliotekarzy o rozsądek w posługiwaniu się sztuczną inteligencją. Jej zdaniem bowiem technologia nie jest w stanie zastąpić relacji z drugim człowiekiem, czego dowodzić ma neurobiologia.
Referat Alicji Sikory i Krzysztofa Piekuta z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie łączył z kolei wykład teoretyczny z analizą wniosków pozyskanych przy pomocy badań ankietowych. W pierwszej części przybliżono słuchaczom podstawowe zagadnienia filozofii Michela Foucaulta, na których oparto przemyślenia nad społecznym charakterem bibliotek i sztucznej inteligencji. W drugiej części prezentacji ukazano wybrane przykłady zastosowań AI w bibliotekach i omówiono kwestionariusz badający nastawienie polskich pracowników bibliotek względem wspomnianej technologii.
Na zakończenie pierwszej sesji wystąpił Krzysztof Henne – przedstawiciel firmy Sygnity Buisness Solutions dostarczającej oprogramowanie biblioteczne PROLIB. Przedstawił on najnowsze możliwości tego systemu oraz propozycje ich wykorzystania w codziennej pracy bibliotekarzy.
Ostatnia część przebiegła pod kierownictwem dr Agnieszki Fludy-Krokos, Dyrektor Biblioteki Naukowej PAU i PAN oraz Przewodniczącej Rady Naukowej PBW w Krakowie.
Sesję rozpoczęła Małgorzata Zaleska z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy. Wykład poświęcony był analizie kronik i publikacji prasowych na temat historii i działalności biblioteki, w której pracuje. Swoim referatem prelegentka pragnęła uzmysłowić słuchaczom, że archiwalia nie tworzą jedynie ścisłej dokumentacji, lecz łączą się w złożoną opowieść o pielęgnowaniu relacji międzyludzkich.
Ewa Bochynek przedstawiła bibliotekę jako miejsce formowania poczucia wspólnoty. Przybliżyła działalność Dolnośląskiej Biblioteki Pedagogicznej Filii w Wałbrzychu, której zaangażowanie w budowanie i podtrzymanie tożsamości Wałbrzyszan ujawnia się każdego dnia poprzez włączanie się w edukację regionalną oraz organizację przestrzeni dialogu społecznego.
Anna Lisiecka i Aldona Zimna z Publicznej Biblioteki Pedagogicznej Książnicy Pedagogicznej im. A. Parczewskiego w Kaliszu wyczerpująco opisały szeroki zakres działań swojej biblioteki. Omawiając poszczególne przedsięwzięcia, zwróciły uwagę, że współpraca międzyinstytucjonalna umożliwia budowanie autentycznych relacji ze społecznością lokalną i wpływa na lepsze realizowanie zadań statutowych biblioteki.
Prezentacja Iwony Jarosik ze Szkoły Podstawowej nr 2 im. Tadeusza Kościuszki w Wieliczce pokazała, że współcześnie dobrej biblioteki nie czyni bogaty księgozbiór, lecz otwarty bibliotekarz i oddana społeczność połączeni miejscem, w którym dokonuje się ich spotkanie. Jako nauczycielka z długoletnim doświadczeniem, prelegentka postulowała, by biblioteka przede wszystkim stanowiła miejsce integracji społecznej i płaszczyznę do budowania głębokich więzi.
Paweł Marchel, który przyjechał z Solca Kujawskiego wyjaśnił, jak wiedza z zakresu psychologii i zarządzania może posłużyć do promowania biblioteki oraz osiągania krótko- i długoterminowych celów, przybliżając m.in. takie zagadnienia, jak model VUCA czy teoria punktu przełomowego Malcolma Gladwella. Podobnie jak jego przedmówczyni, podkreślił, że w dzisiejszych czasach głównym celem pracy bibliotekarza powinno być zjednywanie ludzi.
Obrady podsumowała dr Agnieszka Fluda-Krokos będąca przed kilkunastoma laty inicjatorką Forum. Złożyła serdeczne gratulacje Dyrekcji i pracownikom biblioteki pedagogicznej w Krakowie, a także wszystkim uczestnikom rokrocznie powracającym na kolejne odsłony konferencji. W nawiązaniu do tematu przewodniego zaznaczyła, że niepodważalnym dowodem wagi całej inicjatywy jest to, że w ciągu dziesięciu lat jej trwania przedstawicielom bibliotek przybywającym na NOFBP udało się zbudować trwałe relacje międzyludzkie i międzyinstytucjonalne.
Na zakończenie raz jeszcze przemówiła Dyrektor PBW w Krakowie, która wyraziła nadzieję, że tegoroczne spotkanie przyniosło wszystkim dużo dobra. Jej zdaniem biblioteki powinny budować swoją tożsamość i pozycję w społeczeństwie właśnie w oparciu o relacje z czytelnikami, by nie pozostać jedynie zamkniętym na ludzi repozytorium. Zapraszając gości do uczestnictwa w następnych edycjach, pożegnała uczestników zjazdu słowami Cassandry Clare: "W każdym spotkaniu jest część żalu z rozstania, ale w każdym rozstaniu jest ta sama ilość radości ze spotkania".
K.P.
