Zachęcamy do zapoznania się z recenzjami wybranych artykułów z prasy pedagogicznej.
Czytelnicy mogą składać zamówienia na bezpłatne skany artykułów z czasopism, które będą realizowane w miarę możliwości na bieżąco lub w kolejnym dniu roboczym - w zależności od ilości zamówień. Zamówienia wraz z numerem karty czytelnika należy przesyłać na adres: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..
„Baba z wozu, koń by się uśmiał”, czyli AI dla nieśmiałych / Alicja Sikora // Hejnał Oświatowy. - 2025, nr 12, s. 21-23.
Grudniowy numer Hejnału Oświatowego poświęcony jest w większości zastosowaniom sztucznej inteligencji w edukacji. Rozpoczyna się od artykułu o wykorzystaniu Generatywnej Sztucznej Inteligencji (ChatGPT) we wspieraniu procesu nauczania, z wyjaśnieniem teoretycznych i praktycznych aspektów tego procesu. Kolejny tekst prezentuje relację z udziału w projekcie „SMART TRANSFORMATION IN EDUCATION WITH ARTIFICIAL INTELLIGENCE” w Strasbourgu, poświęconemu tematyce wdrażania wykorzystania sztucznej inteligencji w praktyce edukacyjnej szkół europejskich.
Oprócz teorii i dobrych praktyk z zagranicy, warto poznać realne doświadczenia, pomysły i wnioski konkretnych osób. I tu z pomocą przychodzi nam autorka recenzowanego artykułu.
Ukazuje zaufane i obiektywne źródła informacji poświęcone AI (m.in. GeekWeek czy INNPoland). Proponuje tematy zapytań do chatbotów dotyczące działań edukacyjnych, instruując przy okazji czytelnika, jak poprawnie i wyczerpująco zadawać takie pytania, by otrzymać równie wyczerpującą i konkretną odpowiedź. Źle zadane pytanie owocuje mętną, mało konkretną, a czasem niezgodną z prawdą odpowiedzią.
Autorka nie unika konkluzji, że chatboty mogą również zmyślać! Wręcz namawia, by ukazywać uczniom takie przykłady, co zwiększy w nich świadomość ryzyka błędu i konieczność weryfikacji odpowiedzi.
Sztuczna inteligencja jest faktem, nie należy przesadzać z nadmiernym zaufaniem ale i z nadmierną nieufnością wobec niej, rozsądna zaś jest zawsze weryfikacja wyników...
Artykuł to potwierdza!
Warto przeczytać i samemu zweryfikować
JA
Gwiazda Betlejemska / Andrzej Hołdys // Wiedza i Życie. - 2025, nr 12, s. 51-55.
Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych symboli Świąt Bożego Narodzenia. Widnieje na okolicznościowych kartkach, ozdabia bożonarodzeniowe szopki, jest atrybutem chętnie wykorzystywanym przez kolędników, jej wyobrażenia w różnych kształtach, kolorach umieszczamy na choinkach i świątecznych stroikach. To oczywiście Gwiazda Betlejemska.
To ona jest ważnym elementem, zawartego na kartach ewangelii wg św. Mateusza, opisu pokłonu mędrców ze Wschodu.
Od zawsze rozbudzała dociekliwość astronomów. Autor w przejrzysty sposób przedstawia rozwiązania zagadki tego tajemniczego zjawiska, proponowane przez badaczy ciał niebieskich z różnych okresów historycznych i kręgów kulturowych.
Jak tłumaczyli to zjawisko? Czym mogło być? Co tak naprawdę zobaczyli na niebie magowie udający się do „Nowonarodzonego króla żydowskiego”?
Przeczytamy więc o koniunkcjach planet, które w ciągu jednego roku (7-6 p.n.e.) powtórzyły się trzykrotnie. Zjawisko to polega na bardzo bliskim położeniu obiektów niebieskich. „Rangę tego zdarzenia podnosił fakt, ze potrójna koniunkcja Jowisza i Saturna w gwiazdozbiorze Ryb zdarza się mniej więcej raz na 900 lat.”
W artykule poświęconym tytułowej bohaterce, nie mogło zabraknąć opisu obserwacji prowadzonych przez niemieckiego matematyka i astronoma Johannesa Keplera (1571-1630).
„Wysunął hipotezę, że wielkie spotkanie dwóch głównych planet mogło poprzedzać eksplozję supernowej, którą biblijni magowie zinterpretowali jako znak boskich narodzin. W jego przekonaniu koniunkcja Jowisza i Saturna doprowadziła do pojawienia się „nowej gwiazdy”, czyli Gwiazdy Betlejemskiej.”
Niezwykle ciekawe rozwiązanie zagadki Betlejemskiej Gwiazdy zaproponował amerykański astrofizyk Michael Molnar (1945-2023). Pomocą w nowym spojrzeniu na to astronomiczne wydarzenie opisane na kartach Biblii stała się... numizmatyczna pasja tegoż naukowca. Brązowa, licząca ok. 2 tysięcy lat, moneta pochodząca z Syrii skierowała jego astronomiczne poszukiwania w kierunku konstelacji Barana.
Co z tego wynikło... przeczytamy w artykule. Naprawdę warto!
A gdy już zgłębimy tajemnice Gwiazdy Betlejemskiej można, do czego zachęcam, przerzucić kartkę i przeczytać kolejny artykuł „Królewski dar jałowej ziemi”, traktujący o jednym z podarunków przyniesionych przez magów Jezusowi.
BM
Idą święta... : przegląd bibliotecznych pomysłów związanych ze świętami Bożego Narodzenia / Agnieszka Goliasz // Biblioteka w Szkole. - 2025, nr 11, s. 20-24.
W kalendarzu nieuchronnie zbliżają się święta, w przeglądzie prasy także przedświąteczne tematy, które mogą stać się inspiracją do różnego rodzaju działań integrujących szkolną społeczność. Na ten grudniowy czas polecam czasopismo Biblioteka w Szkole. Z wielu interesujących tekstów wybrałam dla Państwa artykuł poświęcony bibliotecznym pomysłom związanym ze świętami Bożego Narodzenia. Mam nadzieję, że będzie on pomocą i zachętą dla nauczycieli bibliotekarzy, do podjęcia świątecznych inicjatyw na terenie szkoły.
Autorka Agnieszka Goliasz prezentuje garść bibliotecznych pomysłów, które pachną świętami. Jedną z bardziej znanych i popularnych inicjatyw jest przygotowanie kalendarzy adwentowych. Ta propozycja cieszy się zainteresowaniem ze względu na swoją formę, która przybiera kształt zadań do wykonania. Mogą to być wyzwania czytelnicze, plastyczne, intelektualne oraz wychowawcze związane ze świętami. Zadania należy prezentować codziennie i udostępniać je szerszemu gronu uczniów. Jest to okazja do nauki przez zabawę, która wspaniale integruje społeczność szkolną i wprowadza świąteczną atmosferę, a najwytrwalsi uczestnicy otrzymują upominki! Stworzenie kalendarza adwentowego może być także świetną okazją do rozbudzenia kreatywności u dzieci i ich rodzin, promowania tradycji adwentowych oraz sposobem na promocję czytelnictwa. Prezentacja zbiorów bibliotecznych w takiej formie i zachęta do ich przeczytania, konkursy na oryginalne kalendarze adwentowe - możliwości jest wiele 😊
Równie popularnym elementem szkolnych działań w przedświątecznym okresie są zbiórki charytatywne i akcje świąteczne organizowane przez koła wolontariatu czy samorząd uczniowski. Wspaniale integrują uczniów, nauczycieli i rodziców. Akcje mogą dotyczyć zbiórki książek, żywności, odzieży, zabawek. W ten sposób można wspierać domy pomocy społecznej, stowarzyszenia, hospicja, szpitale czy schroniska dla zwierząt. Inicjatywy te uczą mądrego pomagania i kształtują postawy prospołeczne.
Biblioteki szkolne mogą także organizować konkursy świąteczne na ozdoby choinkowe czy kartki świąteczne. Dobrym pomysłem są też warsztaty świąteczne i kiermasze. Działania te integrują uczestników i wychowują do wartości, wprowadzają przedświąteczną atmosferę w szkole, ale zarazem wymagają wcześniejszego zaplanowania i dobrej organizacji. Wysiłek organizacyjny i współdziałanie przynosi wspaniałe efekty, dlatego warto działać! Jak czynić dobro? Po praktyczne wskazówki na ten temat, ciekawe propozycje działań bibliotecznych i szkolnych odsyłam Państwa do tekstu zamieszczonego w listopadowym wydaniu Biblioteki w Szkole. Życzę wspaniałej lektury, owocnych działań bibliotecznych, dobrego czasu Adwentu i rodzinnych Świąt Bożego Narodzenia 😊
MSz
Kiedy w Polsce będą Chiny // Znak. - 2025, nr 11.
Listopadowy numer miesięcznika ZNAK w lwiej części poświęcony jest Chinom, które bezsprzecznie zdobywają świat. Ale jak to robią? Nowocześnie! Sprytnie! Nie przez podbój wojskowy i nie propagandę z czerwonymi chorągiewkami, ale wykorzystując „soft power”. TikTok oraz tanie ciuchy z platform sprzedażowych Shein i Temu to globalny sukces Chińczyków! Oglądamy, kupujemy, scrollujemy, nareszcie ktoś czyta nam w myślach, rozumie nasze potrzeby, rekomenduje…Ale skąd to magiczne przyciąganie się bierze? Kto stoi po drugiej stronie? Człowiek czy algorytmy? Czym są short dramy i Mixue? I czy sami, nie wiedząc kiedy, nie przejmujemy czasem chińskiego kodu kulturowego?!? O tym traktuje artykuł Sylwii Czubkowskiej pt. „Chińska fala”.
Drugą część tej opowieści dopełnia filmoznawca Marcin Krasnowolski, który w artykule pt. „Cesarz kina” snuje pasjonującą opowieść o najbardziej znanym chińskim reżyserze w historii, Zhang Yimou, którego życie jest nierozerwalnie splecione z historią Chin ostatnich 50 lat i który za złamanie zasady polityki jednego dziecka zapłacił, i to dosłownie, bardzo wysoką cenę...
Z kolei Weronika Truszczyńska pokazuje nam fragment Chin od podszewki. I to już nie są Chiny kolorowe, błyszczące i przyjazne, ale kraj, gdzie nierówności między miastem a wsią są nadal ogromne i gdzie tajemnicze „hukou” determinuje byt kolejnych pokoleń Chińczyków, wyznaczając granice ich marzeń i możliwości...
Chiny mogą nam się współcześnie kojarzyć z tanią i masową produkcją dóbr, ze słynnym „Made in China”, ale warto pamiętać, że nie zawsze tak było. Dość wspomnieć o słynnej chińskiej porcelanie, zwanej „białym złotem”. Porcelana z regionu Jingdezhen była zarezerwowana dla cesarskiego stołu, ale z czasem eksportowano ją na Bliski Wschód, a od XVII wieku zaczęła trafiać również do Europy. Tworzy się ją do dzisiaj w małych, lokalnych zakładach i nadal cechuje ją wysoki standard wykonania, delikatność i tradycyjna biało-kobaltowa kolorystyka. A można się jej przyjrzeć w Fotoreportażu, w listopadowym numerze miesięcznika ZNAK.
A wracając do tytułowego „Kiedy w Polsce będą Chiny?!?”, mogę napisać przewrotnie, że już niedługo, jeśli tylko przeglądając chińskie platformy zakupowe skusimy się na luksusowy i doskonałej jakości porcelanowy prezent dla siebie lub bliskich. Na przykład pod choinkę. 😊
DF
Przebodźcowani, a nie leniwi - jak szkoła może pomóc uczniowi, którego układ nerwowy nie wytrzymuje przeciążenia / Anna Gromulska // Życie Szkoły. - 2025, nr 6, s. 13-16.
Autorka szkicuje zjawisko, z którym mierzy się obecnie większość nauczycieli i pedagogów. Krótko charakteryzuje stan neuroprzeciążenia, który według szacunków dotyczy ok. 30-40 % dzieci w przeciętnej klasie. Omawia biologiczne i psychologiczne mechanizmy reakcji na zbyt wielką ilość bodźców otaczających (osaczających) uczniów, znane jako "mechanizm 3 F". Nazwa pochodzi od angielskich wyrazów fight, flight i freeze, czyli - walka, ucieczka, zamrożenie. Jednak opis i objaśnienie sytuacji jest tylko wstępem prowadzącym do głównej części artykułu, w którym autorka proponuje szereg podpowiedzi, które mogą pomóc nauczycielom i - w efekcie - uczniom w odnalezieniu się w szkolnym chaosie poznawczym, emocjonalnym i sensorycznym. Znajdziemy wśród nich działania zmierzające do redukcji napięć ciała za pomocą niewielkich 2-5 minutowych przerw poświęconych np. ćwiczeniom oddechowym, krótkim i bardzo prostym ćwiczeniom ruchowym czy po prostu chwili ciszy z zamkniętymi oczami. Kolejna grupa propozycji dotyczy przestrzeni klasy i szkoły - np. stworzenie stref wyciszenia, stref do pracy w grupie bądź do pracy indywidualnej, wydzielenie strefy relaksu, wprowadzenie cichych przerw międzylekcyjnych, zaproponowanie uczniom skorzystania z narzędzi sensorycznych (piłeczki, dyski na krzesła, poduszki, słuchawki itp.). To tylko część praktycznych wskazówek - resztę można wyczytać w omawianym artykule.
W zakończeniu autorka podkreśla kluczową rolę nauczyciela w procesie niwelowania skutków nadmiernej ilości bodźców otaczających uczniów. To on musi mieć świadome, empatyczne i kompetentne podejście do opisanego problemu. Konieczne jest edukowanie grona pedagogicznego, aby umiało rozpoznawać wczesne sygnały przeciążenia u uczniów i reagowało w sposób wyciszający i wspierający, a nie prowadzący do eskalacji. Zauważenie i zrozumienie objawów, a następnie zastosowanie adekwatnych strategii pomoże obniżyć napięcie i wrócić dziecku do równowagi. Równie ważne jest zachowanie przez nauczycielela spokoju, łagodnego tonu głosu i wyciszonych emocji, bo to również wspiera proces regulacji u wychowanków.
A już za chwilę nauczyciele i uczniowie będą mogli skorzystać z czasu przerwy od przebodźcowanej szkolnej przestrzeni. Niech świąteczny czas będzie dla wszystkich okazją do zanurzenia się w ciszy, łagodnej muzyce, przygaszonym świetle i serdecznych, wspierających spotkaniach z najbliższymi!
MŚ
